Astrafobi Nedir ve Nasıl Semptom Gösterir?

Astrafobi, ya da literatürde sıklıkla geçtiği gibi gök gürültüsü fobisi, özgül fobiler kategorisinde değerlendirilmektedir. Üst düzeyde gök gürültüsü ve şimşek korkusu olan bu fobi, çoğunlukla küçük çocuklarda görülse de yetişkinliğe kadar uzanabilir; bazen de yetişkinlerde sonradan ortaya çıkabilir. Bu fobiye sahip olan kişiler genellikle basık havalardan, yağmurlu günlerden, güneşin çoğunlukla görünmediği kapalı havalardan, gök gürültüsü sesinden ve şimşek çakmasından inanılmaz derecede korku ve kaçınma hissederler. Genellikle böyle havalarda evlerinden dışarı çıkmak istemezler; bu nedenle sürekli olarak hava durumunu kontrol ederler. Planlarını da hava durumuna göre düzenlerler.

Havanın kötü olduğu zamanlarda kendilerini bir yere kapatarak daha güvende olduklarını düşünmeye çalışırlar. Perdelerini kapatır, odalarına çekilir, bazen yorganlarını bile başlarına kadar çekerler. Bazı durumlarda panik atağa kapılabilirler.

Özgül fobiler, belli bir nesneye ya da duruma karşı kayda değer düzeyde korku ve kaygı yaşanması durumudur. DSM-5’te, anksiyete bozuklukları başlığı altında incelenmektedir. Diğer anksiyete bozukluklarından ayıran en belirgin özelliği, kişinin korku duyduğu durumun sınırlı ve belirli olmasıdır. Özgül fobi; psikiyatrik bozukluklar içinde sık görülenlerden biri olsa da hastaların büyük çoğunluğunun hekime başvurmaması ve diğer anksiyete bozukluklarıyla eş tanı göstermesi, tanı koymayı zorlaştırmaktadır. Bu nedenle özgül fobiler hakkında bilgilerimiz oldukça kısıtlıdır.

Özgül fobiler genellikle erken çocukluk döneminde başladığı için fobik nesneyle ilk karşılaşma anı çoğunlukla hatırlanmaz. Bu fobilerin tedavisinde sıklıkla Bilişsel Davranışçı Psikoterapi (BDT) kullanılmaktadır.

Diğer fobilerde olduğu gibi astrafobinin de ana semptomu yoğun korkudur. Bu semptomları yönetmek oldukça zordur. Bu durumu yaşayan pek çok insan, kapalı hava ya da gök gürültüsüne yönelik korkularının abartılı olduğunun farkındadır; ancak bu korkuları yönetmek kolay değildir. Yaşadıkları korku bazı durumlarda göğüs ağrısı, ishal, terleme, nefes darlığı gibi fiziksel belirtilerle de kendini gösterebilir.

Yapılan bazı araştırmalara göre, astrafobi de diğer fobi türlerinde olduğu gibi genetik faktörler ya da aile içi deneyimlerden kaynaklanabilir. Aile içinde anksiyete seviyesinin yüksek olması ya da daha önce gök gürültüsüyle ilgili travmatik deneyimler yaşamış birinin bulunması, astrafobinin ortaya çıkmasına sebep olabilir.

Bu konuyla ilgili yaptığım araştırmalar sonucunda bir olgu makalesine rastladım. Makalede geçen vaka ve vakanın yönetim aşamaları şu şekildedir:

Daha öncesinde herhangi bir ruhsal hastalık ve tedavi öyküsü bulunmayan, yirmi dokuz yaşında bir kadın hasta, kendi isteğiyle yalnız olarak psikiyatri polikliniğine başvurmuştur. İlk şikayetleri, gök gürültülü ve şimşekli havalarda yoğun olarak görülen heyecan, telaş, çarpıntı, nefes darlığı ve yalnız kalamama şeklinde kayda geçmiştir. Hastanın bu yakınmaları, yaklaşık dört yıl önce yağmurlu bir gecede; dizlerde titreme, karın ağrısı, nefes darlığı, sık idrara çıkma ve terleme şeklinde aniden başlamıştır. Hava dinene kadar, şimşek gürültüsü kesilene dek genellikle yorganın altında bekliyor, kulaklarını ve gözlerini kapatıyormuş. Bu süreçte sadece ağladığında ya da kustuğunda bir miktar rahatladığını belirtmiştir. Böyle zamanlarda hiçbir şey yapmıyor ve yalnız kalmaktan çok korkuyormuş.

İlerleyen zamanlarda hasta, bu semptomları daha sık yaşamaya başlamış ve her gün hava durumunu kontrol etmeye başlamış. Kapalı görünen havalarda tüm gün boyunca kaygı yaşarken, açık havalarda ise rahatladığını ifade etmiştir. Kış mevsimine girerken kaygısının arttığını ve bu mevsimde havanın aniden bozulabileceği düşüncesiyle çoğunlukla evde vakit geçirmeye çalıştığını söylemiştir. Son zamanlarda yakınmaları oldukça artan hasta, gök gürültüsü duyabileceği kaygısıyla sürekli kulaklarını kapatıp evin en iç odasına saklanmaya başlamış ve bu durum ailesinin dikkatini çekmiştir. Ailesinin önerisiyle bir hekime başvurmaya karar vermiştir.

Hasta ile yapılan görüşmeler sonucunda öz ve soy geçmişinde, ailesinde iki halasında mental retardasyon tanısı olduğu öğrenilmiştir. Çocukluk yıllarından itibaren kaygılı, çabuk etkilenen, alıngan ve kırılgan bir kişiliğe sahip olduğunu ifade etmiştir. Hasta, yedi yıl önce görücü usulüyle evlendiği eşini sinirli, inatçı ve çabuk öfkelenen biri olarak tanımlamıştır. Evliliklerinin ilk yıllarında ilişkilerinin sorunsuz olduğunu; ancak son dört yıldır neredeyse her konuda tartıştıklarını belirtmiştir. Hastanın altı ve üç yaşında iki kız çocuğu bulunmaktadır.

Psikiyatri muayenesinde; bilinç açık, anlaşılır, oryante ve koopere olarak değerlendirilmiştir. Kendine bakımı iyi, saygılı, amaca yönelik; konuşma hızı ve tonlaması normal olarak tespit edilmiştir. İlk görüşmede yapılan psikometrik incelemede Beck Anksiyete Ölçeği 31 puan, Hamilton Depresyon Ölçeği 10 puan; SCL-90-R Belirti Tarama Testi’nden ise anksiyete açısından yüksek problem düzeyi, depresyon ve somatizasyonda düşük problem düzeyi saptanmıştır.

Hastadan alınan anamnez, yapılan ruhsal durum muayenesi ve psikometrik değerlendirmeler sonucunda, DSM-5 kriterlerine göre ‘Özgül Fobi’ tanısı konmuştur. Kaygı düzeyi yüksek olan, sürekli hava durumunu kontrol eden ve yağmurlu havalarda gök gürültüsü ve şimşek korkusu yaşayan; bu nedenle heyecan, sıkıntı, çarpıntı ve ellerde titreme gibi belirtiler gösteren hastaya ilaç tedavisi uygulanmış, eş zamanlı olarak BDT (Bilişsel Davranışçı Terapi) süreci başlatılmış ve ailesine hastanın durumu ile tedavi süreci hakkında bilgi verilmiştir.

Gök gürültüsü korkusu hakkında daha ayrıntılı bilgi alınarak, korkunun zamanlaması, sıklığı ve süresi; en çok günün hangi saatlerinde ortaya çıktığı; kaçınma davranışının şiddeti; korkuyu kolaylaştıran durumlar, etkileyen etkenler ve korku sonrasında ortaya çıkan düşünce ve duygular terapi sırasında konuşulmuştur. Poliklinik izlenimlerinde birkaç kez kaçınma davranışının gözlendiği ve gök gürültüsü sırasında başka insanların yanına giderek yalnız kalmamaya çalışarak kaygısıyla başa çıkabildiği öğrenilmiştir.

Kaynakça:

• American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders: DSM-5 (E. Köroğlu, Çev. Ed., 5. baskı). Ankara: Hekimler Yayın Birliği.
• Oğuz, A. (1995). Özgül fobi. Anksiyete Monografları Serisi, 5(2), 193–204.
• Sungur, M. Z. (1997). Fobik bozukluklar. Psikiyatri Dünyası, 1(2), 5–11.
• Taşkın Uyan, Z., Bahçeci, B., & Hocaoğlu, Ç. (2018). Gök gürültüsü korkusu ‘Brontophobia’: Bir olgu sunumu. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 8(3), 151–153. https://dergipark.org.tr/en/pub/dusbed/issue/42763/553660
• Evrim Ağacı. (2022, Ağustos 16). Astrafobi nedir? Gök gürültüsü ve şimşek korkusunun semptomları nelerdir? https://evrimagaci.org/astrafobi-nedir-gok-gurultusu-ve-simsek-korkusunun-semptomlari-nelerdir-14603

Nisa Begüm Çevik