Mizofoni

 

Jastreboff ve diğer araştırmacıların (2014) çalışmasında, seslere karşı duyarlılığı olan bireylerin yaklaşık %90’ının mizofoniye sahip olduğu, toplumda ise bu oranın %3 civarında belirlendiği ileri sürülmektedir.

Mizofoni, Yunanca kökenli bir kavram olup “phonia” (ses) ve “miso” (hoşnutsuzluk/tahammülsüzlük) sözcüklerinden türetilmiş, belirli seslere karşı yoğun duyarlılıkla tanımlanan psikolojik bir rahatsızlıktır (Jastreboff & Jastreboff, 2014). Mizofoni rahatsızlığına sahip bireyler, çevrelerindeki kişilerin dikkate almadığı seslere karşı yüksek düzeyde duyarlılık gösterebilirler. Bu seslere nefes alışverişi, sakız çiğneme ve yemek yerken oluşan ağız sesleri örnek olarak gösterilebilir (Cavanna & Seri, 2015). Brout ve arkadaşlarının (2018) çalışmasında ise klavye tuşuna basma, elektronik eşyalardan gelen sesler, şapırdatma, ayakları yere sürtme ve parmaklarla ritmik vurma gibi seslerin mizofoniyi tetiklediği belirtilmiştir. Uyaran seslere karşı verilen tepkiler, duygusal reaksiyonlar (kaygı, sinirlenme, tiksinme) ve fizyolojik değişiklikler (kaslarda gerilme, kalp atışının hızlanması) olarak kendini gösterebilir (Siepsiak & Dragan, 2019). Bireyler, rahatsız edici sesler karşısında dikkatlerini bu seslerden ve istenmeyen düşüncelerden uzaklaştıramazlar. Bu durum, öfke içeren dürtüleri tetikleyebilmektedir. Sık görülen tepkiler arasında, sesi çıkaran kişiye odaklanma, davranışlarını yansıtma, sözel saldırganlık ve nadiren fiziksel saldırganlık yer almaktadır (Jastreboff & Jastreboff, 2001). Bireyler arasında farklılık gösteren ses hassasiyeti, günlük hayatta bazı sıkıntılara yol açabilmektedir (Jager ve ark., 2020). Kişilerarası iletişim, eğitim hayatı, aile içi ilişkiler ve profesyonel yaşam üzerinde olumsuz sonuçlar ortaya çıkarabilmektedir (Rouw & Erfenian, 2017; Sanchez & da Silva, 2018; Schröder ve ark., 2017). Mizofoni, DSM-5 ve ICD-10 gibi tanı sınıflandırmalarında yer alan bir rahatsızlık olarak kabul edilmemektedir (Potgieter ve ark., 2019).

Schröder ve arkadaşlarının (2013) çalışmasında, mizofoni belirtilerinin obsesif kompulsif bozukluk (OKB) ile belli oranda örtüştüğü ve bu nedenle OKB ile ilişkili bozukluklar kümesinde değerlendirilebileceği belirtilmiştir. Ancak OKB, mizofoninin özgün semptomlarını tamamen yansıtmamaktadır. Webber ve arkadaşlarının (2014) çalışmasında, mizofoninin OKB ile benzer nörobiyolojik temellere sahip olduğu ancak rahatsız edici sesler karşısında endişe yerine rahatsızlık hissi oluşturması sebebiyle ayrı değerlendirilmesi gerektiği savunulmuştur. Rouw ve Erfenian’ın (2017) çalışmasında, bazı bireyler rahatsızlıklarının çocukluk döneminde aile üyelerinin yemek yerken çıkardığı seslere karşı hissettikleri tiksintiyle başladığını belirtmektedir. Potgieter ve arkadaşlarının (2019) çalışması da bu görüşü desteklemekte ve mizofoninin genellikle erken yaşlarda başladığını ifade etmektedir. Mizofoniye sahip kişilerde, psikolojik zorluklar nedeniyle psikoterapi veya benzeri ruh sağlığı desteği alma oranının daha yüksek olduğu tespit edilmiştir (Kılıç ve ark., 2021).

Mizofoninin Ortaya Çıkışı

Mizofoni ile ilgili alan yazındaki araştırmalar incelendiğinde, rahatsızlığın sebebi ile ilgili kesin sonuçlar bulunamamaktadır. Kumar ve arkadaşlarının (2017) çalışmasında, beyin fonksiyonlarındaki bozuklukların mizofoniye neden olabileceği ifade edilmektedir. Bununla birlikte, Sanchez ve çalışma arkadaşlarının (2018) araştırmasında, mizofoninin genetik faktörlerle ilişkili olabileceği vurgulanmakta ve aynı aileye ait birçok bireyde benzer belirtilerin gözlemlendiği öne sürülmektedir. Edelstein ve çalışma arkadaşları (2013), mizofoninin incelenmesinde fizyolojik tepkilerin analiz edilmesi yöntemini kullanan öncü isimlerdendir. Bazı çalışmalarda, mizofonisi olan bireyler ile sağlıklı bireylerin tetikleyici seslere karşı deri iletkenlik tepkileri (DİT) karşılaştırılmış olup, mizofonili bireylerin belirli ses uyaranlarına karşı daha güçlü fizyolojik ve duygusal tepkiler verdiği tespit edilmiştir (Edelstein ve ark., 2013; Kumar ve ark., 2017). Bu bulgu, uyaranlara verilen öznel ve fiziksel yanıtların uyumlu olduğunu, mizofonik reaksiyonların otonom sinir sistemi tarafından ölçülebildiğini ve sıklaşan DİT yanıtlarının mizofoniyle bağlantılı olduğunu göstermektedir (Edelstein ve ark., 2013). Bazı araştırmalarda, mizofonisi olan bireylerde işitsel, otonom ve limbik sistemlerin daha güçlü bağlantılar gösterdiği, bunun da ses ve duygu etkileşimini yansıttığı öne sürülmektedir (Brout ve ark., 2018).

Kumar ve arkadaşlarının (2017) çalışması, mizofonili bireylerde fMRI ile beyin aktivitesini inceleyerek anterior insular korteksin anormal etkinliğini ve duygusal işlemeyle bağlantılı bölgelerle olan ilişkisini ortaya koymaktadır. Aynı araştırmada, mizofoninin beyin yapılarına bağlandığı ve bu yapılar arasındaki bağlantılarda bozukluklar gözlemlendiği, ancak rahatsızlığın herhangi bir nörolojik ya da psikiyatrik hastalıkla ilişkilendirilmediği ifade edilmektedir (Kumar ve ark., 2017). Bununla birlikte, mizofonili bireylerin tetikleyici seslere maruz kaldıklarında bilateral işitsel korteks ve sol amigdalalarında aşırı aktivasyon gerçekleştiği tespit edilmiştir (San Giorgi, 2015, aktaran Yılmaz & Hocaoğlu, 2021). Araştırmalar, mizofoninin tanısal sürecinde ayırt edilmesi gereken durumlardan biri olan tinnitus (kulak çınlaması) ile belirli düzeyde örtüşen özellikler taşıdığını ortaya koymaktadır (Jastreboff & Jastreboff, 2001; Schwartz ve ark., 2011).

Tinnitus ile mizofoni arasındaki farklar incelendiğinde, mizofonisi olan bireylerde semptomlar genellikle çevresel ve insan yapımı seslere maruz kalındığında ortaya çıkarken, tinnitus deneyimleyen bireylerde ise rahatsızlık, zihinsel olarak algılanan ve fiziksel bir kaynağı bulunmayan seslerle karşılaşıldığında ortaya çıkmaktadır (Cavanna & Seri, 2015).

Mizofoni, OKB’den farklı olarak travma sonrası stres bozukluğu, sosyal kaygı, ani öfke patlamaları ve ses korkusu gibi psikolojik ve nörolojik rahatsızlıklarla benzer belirtiler gösterse de bu rahatsızlıklar, mizofoninin özgün semptomlarını yansıtmaz (Schröder ve ark., 2013).

Toplumda Mizofoni

Toplum çapında mizofoniye ilişkin araştırmalara bakıldığında, çalışmaların çoğunlukla vaka örnekleri üzerinde yürütüldüğü görülmektedir.

Hangi bireylerin ses hassasiyetine sahip olduğu kesin olarak bilinmemekle birlikte, bu hassasiyete sahip birey sayısının oldukça fazla olduğu ifade edilmektedir (Siepsiak & Dragan, 2019).

Wu ve arkadaşlarının (2014) üniversitede eğitim gören bireylerle yaptığı araştırmada, öğrencilerin %23,4’ü bazı seslere zaman zaman hassasiyet gösterirken, %19,9’u klinik düzeyde mizofoni belirtileri sergilemiştir.

Mizofoniyi olumsuz etkileyen etkenlere bakıldığında, literatürde kesin olarak ifade edilmediği görülmektedir. Ancak Cassiello-Robbins ve diğerlerinin (2020) araştırmasında, nevrotik davranışların ve duygusal kontrol güçlüklerinin mizofoniyi olumsuz etkilediğine dikkat çekilmektedir.

Alan Yazında Mizofoni ile İlgili Yapılan Bazı Araştırmalar ve Elde Edilen Bulgular

Schröder ve çalışma arkadaşlarının (2013) araştırmasında, mizofoni yaşayan bireylerin özellikle yakın çevrelerinden gelen rahatsız edici seslere karşı yüksek seviyede duyarlılık geliştirdiği ortaya konmuştur.

Jager ve arkadaşlarının (2020) oldukça fazla katılımcı sayısıyla yürüttüğü araştırmada, cinsiyet ile mizofoni düzeyi ve ortaya çıkış yaşı arasında cinsiyete bağlı anlamlı bir fark bulunmadığı ifade edilmiştir.

Quek ve diğerlerine (2018) göre kaygı düzeyi, seslere karşı oluşan hassasiyet seviyesini etkileyen başlıca sebeplerden biridir.

 Mizofoninin Tedavisi

Bazı araştırmacılar, mizofonisi bulunan bireylerin beraberinde getirdiği kaygı ya da nörogelişimsel sorunlar olduğunda, serotonin veya dopamin sistemini hedefleyen tedavilere olumlu yanıt verebileceğini öne sürmektedir (Cavanna, 2014; Hocaoğlu, 2018). Bunun dışında farklı araştırmalarda, bilişsel davranışçı terapinin (BDT) mizofoni tanısı konan kişilerde olumlu etkiler yarattığı ortaya konmaktadır (Hocaoğlu, 2018; Schröder ve ark., 2017).

Vidal ve arkadaşlarının (2017) çalışmasında, mizofoni ve OKB belirtileri olan bireylere ilaç tedavisi uygulanmış ve bir süre sonra belirli ölçüde iyileşme yaşadıkları gözlemlenmiştir.

Mizofoninin tedavi yöntemi konusunda kesin çözümlerin olmaması, uzmanları uygulanacak tedavi yöntemi konusunda kararsızlığa sürüklemektedir. Mizofoni tedavisinde bireyler tedavi seçenekleri hakkında bilgilendirilmeli ve her vaka için kişiselleştirilmiş bir plan geliştirilmelidir (Yılmaz & Hocaoğlu, 2021).

Kaynakça:

• Brout, J. J., Edelstein, M., Erfanian, M., Mannino, M., Miller, L. J., Rouw, R., Kumar, S., & Rosenthal, M. Z. (2018). Investigating misophonia: A review of the empirical literature, clinical implications, and a research agenda. Frontiers in Neuroscience, 12, 1–13. https://doi.org/10.3389/fnins.2018.00036
• Cassiello-Robbins, C., Anand, D., McMahon, K., Guetta, R., Trumbull, J., Kelley, L., & Rosenthal, M. Z. (2020). The mediating role of emotion regulation within the relationship between neuroticism and misophonia: A preliminary investigation. Frontiers in Psychiatry, 11, 1–7. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2020.00847
• Cavanna, A. E. (2014). What is misophonia and how can we treat it? Expert Review of Neurotherapeutics, 14(4), 357–359. https://doi.org/10.1586/14737175.2014.892418
• Cavanna, A. E., & Seri, S. (2015). Misophonia: Current perspectives. Neuropsychiatric Disease and Treatment, 11, 2117–2123. https://doi.org/10.2147/NDT.S81438
• Edelstein, M., Brang, D., Rouw, R., & Ramachandran, V. S. (2013). Misophonia: Physiological investigations and case descriptions. Frontiers in Human Neuroscience, 7, 1–11. https://doi.org/10.3389/fnhum.2013.00296
• Hocaoğlu, Ç. (2018). A little known topic misophonia: Two case reports. Düşünen Adam The Journal of Psychiatry and Neurological Sciences, 31(1), 89–96. https://doi.org/10.5350/DAJPN2018310109
• Jager, I., de Koning, P., Bost, T., Denys, D., & Vulink, N. (2020). Misophonia: Phenomenology, comorbidity and demographics in a large sample. PLOS ONE, 15(4), 1–16. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0231390
• Jastreboff, P. J., & Jastreboff, M. M. (2001). Components of decreased sound tolerance: Hyperacusis, misophonia, phonophobia. ITHS Newsletter, 2(5–7), 1–5. https://www.tinnitus.org/DST_NL2_PJMJ.pdf
• Jastreboff, P. J., & Jastreboff, M. M. (2014). Treatments for decreased sound tolerance (hyperacusis and misophonia). Seminars in Hearing, 35(2), 105–120. https://doi.org/10.1055/s-0034-1372527
• Kılıç, C., Öz, G., Avanoğlu, K. B., & Aksoy, S. (2021). The prevalence and characteristics of misophonia in Ankara, Turkey: Population-based study. BJPsych Open, 7(5), 1–6. https://doi.org/10.1192/bjo.2021.978
• Kumar, S., Tansley-Hancock, O., Sedley, W., Winston, J. S., Callaghan, M. F., Allen, M., Cope, T. E., Gander, P. E., Bamiou, D. E., & Griffiths, T. D. (2017). The brain basis for misophonia. Current Biology, 27(4), 527–533. https://doi.org/10.1016/j.cub.2016.12.048
• Potgieter, I., MacDonald, C., Partridge, L., Cima, R., Sheldrake, J., & Hoare, D. J. (2019). Misophonia: A scoping review of research. Journal of Clinical Psychology, 75(7), 1203–1218. https://doi.org/10.1002/jclp.22771
• Rouw, R., & Erfanian, M. (2017). A large-scale study of misophonia. Journal of Clinical Psychology, 74(3), 453–479. https://doi.org/10.1002/jclp.22500
• Sanchez, T. G., & Silva, F. E. da. (2018). Familial misophonia or selective sound sensitivity syndrome: Evidence for autosomal dominant inheritance? Brazilian Journal of Otorhinolaryngology, 84(5), 553–559. https://doi.org/10.1016/j.bjorl.2017.06.014
• Schröder, A., Vulink, N., & Denys, D. (2013). Misophonia: Diagnostic criteria for a new psychiatric disorder. PLOS ONE, 8(1), 1–5. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0054706
• Schröder, A. E., Vulink, N. C., van Loon, A. J., & Denys, D. A. (2017). Cognitive behavioral therapy is effective in misophonia: An open trial. Journal of Affective Disorders, 217, 289–294. https://doi.org/10.1016/j.jad.2017.04.017
• Siepsiak, M., & Dragan, W. (2019). Misophonia: A review of research results and theoretical concepts. Psychiatria Polska, 53(2), 447–458. https://doi.org/10.12740/PP/92023
• Vidal, C., Vidal, L. M., & Lage, M. J. A. (2017). Misophonia: Case report. European Psychiatry, 41(1), 644. https://doi.org/10.1016/j.eurpsy.2017.01.2259
• Webber, T. A., Johnson, P. L., & Storch, E. A. (2014). Pediatric misophonia with comorbid obsessive–compulsive spectrum disorders. General Hospital Psychiatry, 36(2), 1–2. https://doi.org/10.1016/j.genhosppsych.2013.10.018
• Wu, M. S., Lewin, A. B., Murphy, T. K., & Storch, E. A. (2014). Misophonia: Incidence, phenomenology, and clinical correlates in an undergraduate student sample. Journal of Clinical Psychology, 70(10), 994–1007. https://doi.org/10.1002/jclp.22098
• Yılmaz, Y., & Hocaoğlu, Ç. (2021). Mizofoni: Bir gözden geçirme. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 13(2), 383–393. https://doi.org/10.18863/pgy.857018

Özlem Yağmur Akan