Ne Yapacağımı Bilmiyorum: Kariyer Belirsizliğinin Psikolojisi

Belirsizlik hayatımızın her alanında bize varlığını hissettiren bir kavramdır. Başladığımız yolda sonucu görebilmek bize kendimizi güvende hissettirir. Belirsizlik hissiyatı kimi zaman beraberinde depresif ruh halini de getirir. Maalesef ki hayatın genel akışında çoğu zaman belirsizlikle baş etmemiz gerekmektedir. Kariyer öngörülememesinden kaynaklanan belirsizliğin insan psikolojisine yansıması kaçınılmazdır.

Kariyer Belirsizliğinin Psikolojisi; yapılan araştırmalara göre en yoğun olarak yeni mezunlarda ve üniversite öğrencilerinde görülmektedir. Kendilerini sürekli olarak ‘’Ne yapacağımı bilmiyorum”, “Nasıl bir yol izlemeliyim?’’ gibi düşünceler arasında dolaşırken bulurlar. Belirsizliği bir tehdit olarak görürler. Kendilerini çıkmaz bir yolda tek başlarına kalmış gibi hissederler sanki bu durumun çözümü imkânsızmış gibi bir ruh haline bürünürler. Bu duygu durumu onları daha yanlış kararlar vermeye itebilir( Lee ve Kim (2019) Çalışması: Kariyer Belirsizliği ve Psikolojik Etkileri).

Hissedilen bu belirsizlik duygusu içimize yerleşmesiyle beraber zaman geçtikçe adeta büyür, bir ağaç gibi içimizde kök salmaya başlar. Ne yapabiliriz? Bu duyguyla baş etmek imkânsız mı? İçinden çıkamayacak mıyız? Önümüz hiç aydınlanmayacak mı? Başarılı olamayacak mıyım? vb. sorular içimizde yankılanır durur ama bu soruları kontrol altına almak belirsizliği ortadan kaldırmanın ilk adımı olarak görülebilir. En önemli adım olarak “UMUT” kelimesini hayatımızın ve düşüncelerimizin merkezine yerleştirelim. Umut değişkeninin ele alındığı temel iki model: Feller (2017) tarafından geliştirilen HEROIC Düşünce Anlayışı Modeli ile Niles,IN ve Amundson (2014)  tarafından ortaya atılan Umut Odaklı Kariyer Danışması Modeli. Umut hedeflere ulaşmak için aktif bir irade ve ilerleme süreci olarak görülmüş ve kariyer yönetimini sağlayan bir yaklaşım olarak ele alınmıştır.

Peki biz bu umut kavramını kariyer belirsizliğinin yarattığı psikolojik yıkımın önüne nasıl geçirebiliriz? İlk adım olarak size iyimserlik ve pozitiflik kavramlarını da düşüncelerinize yerleştirmenizi önerebilirim. Belirsizliğin varlığı inkâr edilemez önemli olan belirsizlik kelimesinin yerini zihnimizde umut kelimesiyle eşlemektir. Umut Odaklı Kariyer yaklaşımının özünde self reaction (öz yansıtma) yer alır. Ben kimim, neyi mutlu yapıyorum ve güçlü yönlerim neler? Sorularına verilen yanıtlar, belirsizlik duvarına karşı elimizdeki en güçlü pusuladır. Kendi güçlü yönlerimizi bilmek yolumuzu aydınlatmanın ve umudumuzu canlı tutmanın en temel basamaklarından biridir. Kendini tanıyan insan yanlış kararlar vermekten uzaktır. Kişi kendini net tanımlayıp öngörü yeteneğini geliştirmesiyle beraber hedef belirlemeli ve planlamalıdır. Son basamağımızda ise uygulama ve uyum vardır. Bu kariyer yaklaşımına göre saydığımız adımları uygulamaya başlamakla beraber, belirsizlik kavramının yarattığı kara bulutlar dağılmakta ve kariyer belirsizliği yerini kariyer geçişine bırakmaktadır. Bu döngüyü hayatımızda birkaç kez yaşamamız bile normaldir, yaşam boyu belirsizlikler yerini bazı geçişlere bırakabilir. Farkında olmasak dahi bu geçişler bizde psikolojik dayanıklılık oluşturur. Oluşan dayanıklılık sayesinde bir sonra ki her geçiş bizim için daha kolay ve atlatılabilir bir durum olmaya başlar.

Sonuç olarak; kariyer belirsizliği etrafımızı kaplamak zorunda olan bir sis bulutu değildir, bizi çaresiz bırakmak mecburiyetinde hiç değildir. Umut, öz farkındalık ve uyum becerisiyle o bulutları dağıtmak bizim elimizdedir. Özellikle umut kavramını her zaman yanımızda bulundurmalı ve yaşamımıza dahil etmeliyiz. Unutmamalıyız ki sonunu göremediğimiz zaman yol ilerlemiyor demek değildir. Belirsizliğin var olması bir hayat gerekliliğidir, her şey olumsuz anlamına asla gelmez. Bazen en değerli fırsatlar belirsizlikle beraber gelir.

Kaynakça:

-( Lee ve Kim (2019) Çalışması: Kariyer Belirsizliği ve Psikolojik Etkileri)

-Feller (2017) tarafından geliştirilen HEROIC Düşünce Anlayışı Modeli

-IN ve Amundson (2014) tarafından ortaya atılan Umut Odaklı Kariyer Danışması Modeli

-Kariyer Dönemlerinin Değişmeyen Gerçeği: Kariyer Endişesi The Unchanging Truth of Career Stages: Career Anxiety Hazel Agun, Dilek Işılay Üçok, Burcu Aydın Küçük https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1333910

-Belirsizlik ve Kariyer Davranışları Uncertanity and Career Behaviors Fidan Korkut-Owen https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1757922

Ada Naz Eser