Görünmeyen Rehberlik: Ebeveyn Tutumları

Anne babalar genelde her konuda bir tutuma sahip olabilir. Tutum dediğimiz kavram ise tecrübelerimiz ve yaşadıklarımız sonucu ortaya çıkar ve bireyin ilgili olduğu olaylara karşı gösterdiği hareketlerde yol gösterici bir etkideki ruhsal hazırlık durumudur. Ebeveyn tutumu, anne babanın, çocuk yetiştirirken kullandığı davranış ve yöntemlerin bütününü kapsamaktadır. Bu bütünlük içerisinde, çocuğa karşı sergilenen davranışlar, duygusal tepkiler ve disiplin kuralları yer almaktadır.

Çocuğun kişilik gelişimi, davranış kalıpları ve tutumları, yaşamının en erken dönemlerinden itibaren en güçlü şekilde içinde bulunduğu yapı olan aile yapısı tarafından şekillenir. Ailenin çocuğa sunduğu duygusal destek, iletişim biçimi, değerler, inançlar ve çatışma çözme yöntemleri, çocuğun çevreyi algılama biçimini, benlik algısını ve diğer kişilerle olan ilişkilerini doğrudan veya dolaylı yoldan etkiler. Bu nedenle, aile çocuğun psikolojik gelişiminde ilk ve en etkili sosyal çevre olarak kabul edilir. Ailenin çocuğa olan yaklaşımları; anne babanın sahip olduğu çocuk sayısı, annenin iş sahibi olup olmaması, oturdukları evlerinin kırsal veya kentsel merkezde olması, anne babanın kültür ve eğitim düzeyi, değerleri, inançları ve beklentileri gibi çeşitli faktörlere de bağlı olarak değişkenlik gösterebilmektedir.

Çocukların çevre ile etkileşimlerde en çok etkilendikleri dönem 0-6 yaş arasındaki dönemleridir. Özellikle bu dönemlerinde, anne baba ve ailenin diğer bireylerinin çocuğa olan yaklaşımlarında doğumdan itibaren çocukta kalıcı ve derin etki bırakır, çocuğun gelecekte nasıl bir birey olacağını etkiler. 

Geleneksel aile modelinde otoriteye bağlı anne babalık anlayışı benimsenirken, modern ve eşitlikçi aile modelinde çocukların bireysel gelişimine ve bağımsızlıklarına daha fazla alan açılmaktadır.  

Çocukların uzun vadede sağlıklı bir birey olarak yetişebilmesi için anne babaların bilinçli bir yaklaşımda bulunmaları gerekir. Otoriter ebeveynlik stili, çocukların disiplinli bireyler olarak büyümesini sağlarken, düşük özgüvenli ve duygusal baskı hisseden kişiler olmasına neden olabilmektedir. İlgisiz ebeveynlikteyse, çocuklarda duygusal yoksunluk, bağlanma sorunları ve sosyal içe kapanmaya neden olabilir. Aşırı koruyucu anne babalık stilindeyse, çocuklar özgür karar almakta ve kendi sorumluluk bilinçlerini fark etmekte zorlanabilirken, izin verici anne babalık yaklaşımı ile yetişen çocuklar, kurallara adapte olmakta ve öz disiplin sağlamakta zorluk yaşayabilirler. 

Demokratik ebeveyn tutumu, çocukların sağlıklı yüksek özgüven geliştirmelerine, eleştirel düşünme becerilerinin gelişmesine, başarılı sosyal ilişkiler kurmasına imkân sağlamaktadır. Anne babanın çocuklarını disiplinle yönlendirmesi, ama aynı zamanda ise çocukların bireysel farklılıklarını kabul edip bu yönde desteklemesi, çocukların psikolojik sağlamlık kazanmalarını sağlar.

Bu bağlamda, anne ve babaların çocukları ile sağlıklı bir iletişim kurmaları, çocukların da duygularının ve düşüncelerinin önemli olduğunu benimsemeleri, çocukların yaşlarına uygun sorumluluklar vererek özgürlük kazanmalarına katkıda bulunmaları gerekmektedir. Çocukluk döneminde edinilen deneyimler, kişinin ileriki yaşlarında kendisiyle ve etrafıyla olan ilişkilerini etkilediği için, anne ve babaların bilinçli, tutarlı ve dengeli bir tutum göstermeleri büyük önem arz etmektedir.

Sonuç olarak, topluma sağlıklı kişiler yetiştirmek için anne ve babaların çocukları ile güven odaklı bir bağ kurmaları, onlara sevgi ve desteği hissettirmeleri, bunun yanında sınırlar ve kurallar koyarak rehber olmaları gerekmektedir. Çocuklukta maruz kalınan ebeveyn tutumları, kişinin hayatı boyunca devam edecek psikolojik, duygusal ve sosyal gelişimini belirleyen temel yapı taşlarından biridir. Bu sebeple anne, baba ve bakım verenlerin çocuk büyütme konusunda farkındalık kazanmaları ve bilinçli çocuk yetiştirme uygulamalarını benimsemeleri, ileriki zamanlarda toplumda daha sağlıklı, mutlu, huzurlu ve başarılı kişilerin yetişmesine destek olacaktır.

Dipnot: Üsküdar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Klinik Psikoloji Anabilim Dalı Tezsiz Yüksek Lisans Projesi olan Ebeveyn Tutumlarının Okul Öncesi Dönemdeki Çocuklar Üzerindeki Etkilerinden alıntılanmıştır.

Kaynakça:

• Oktay A. Okul öncesi dönemi. Yavuzer H, editör. Ana-baba okulu. 20. basım. İstanbul: Remzi Kitabevi; 2016.
• Özgüven İE. Ailede iletişim ve yaşam. Ankara: PDREM Yayınları; 2001.
• Özyürek, A. ve Begde, Z. (2016). Öğretmen ve anne-baba tutumlarının okul öncesi dönemdeki problem çözmenin etkisi. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi , 5 (1), 204-232
• Sarı, B., & Çiftçi, S. (2022). Velilerin sahip oldukları ebeveyn tutumlarının öğretmen, öğrenci ve sınıfa yansımalarının incelemesi. Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(3), 1400-1420

Merve İzbul