Kohut ve Narsisizm: Kendini Çok Seven Biri Mi, Yoksa Görülmeyi Bekleyen Bir Benlik Mi?

Günlük dilde ve popüler kültürde özel bir yer edinen, sosyal medyada en sık duyduğumuz psikolojik etiketlerden birisi “narsist” olmuştur. Kendini fazla öven ve seven kişilerle denk geldiğimizde kolayca “narsist işte” diyerek bu etiketi yapıştırabiliyoruz. Ancak Heinz Kohut’un kendilik psikolojisinde narsisizm, popüler kültürdeki “kendini beğenmişlik” algısının ötesinde ele alınır. Kohut’a göre narsistik yapıların altında, kendiliğin bütünlüğünü korumakta zorlanan kırılgan bir benlik bulunabilir. Büyüklenmecilik, başkalarına karşı empati eksikliği, hak sahibi olma duygusu narsistik kişilikleri tanımlamak için kullanılsa da bu tanımların altında yaralanmış kırılgan bir benlik barınıyor olabilir mi?

Kohut ve narsisizm: Kohut’un kendilik psikolojisine göre narsisizm sadece patolojik bir durum olarak ele alınmaz; gelişim sürecinin doğal bir parçasıdır. Ancak bu süreçte yaşanan gelişimsel bir aksama patolojik bir biçim almasına yol açabilir. Bebek dünyaya belli narsistik arzularla gelir. Acıktığında hemen doyurulmak, ağladığında tutulmak, görülmek, sevilmek ister. Bebek bu erken dönemde bakım verenini ayrı bir birey olarak değil narsistik arzularını karşılayan ve kendi benliğinin bir uzantısı gibi algılar. Bu nedenle bakım veren, Kohut’un kuramında “kendilik nesnesi” olarak adlandırılır. Kendilik nesnesi çocuk için sadece dış figür değil onun erken yaşamındaki duygusal düzenleyicisidir. Dolayısıyla kendilik nesnesi çocuğun benlik bütünlüğü ve sağlıklı gelişimini sağlamak için önemli bir figürdür. Bu doğrultuda çocuk, ruhsal olarak sağlıklı bir kendilik geliştirebilmek için kendilik nesnesinden karşılanması gereken temel “kendilik nesnesi ihtiyaçlarına” sahiptir. Kohut’a göre bu temel ihtiyaçlar, narsisizmin gelişimini açıklayan iki kutuplu kendilik modelinde önemli bir yere sahiptir. Çünkü çocuk, benliğini dengede tutabilmek için kendilik nesnesinden iki farklı kutupta beslenmek ister.

Birinci Kutup: Büyüklenmeci Kendilik (Aynalanma İhtiyacı): Bu kutup, çocuğun doğası gereği sergilediği görülme ve takdir edilme arzularını barındırır. Çocuk yaptığı her şeyle dikkat çekmek, onaylanmak ister. Eğer anne-baba çocuğu doğru zamanda ve doğru şekilde aynalarsa, yani onunla gurur duyduğunu hissettirirse, bu kutup yetişkinlikte sağlıklı bir öz saygıya, hayattan zevk alma becerisine ve güçlü hedeflere (hırslara) dönüşür.

İkinci Kutup: İdealleştirilmiş Ebeveyn İmgesi: Çocuğun kendisinden daha güçlü, sakinleştirici ve güven veren bir figüre ihtiyaç duymasını ifade eder. Çocuk bu figüre hayranlık duyar ve onun gücüne, sakinliğine ve yeterliliğine yaslanır. Bu süreç zamanla içselleştirilerek bireyin kendi değerlerini geliştirmesine, kendini yatıştırabilmesine ve duygularını düzenleyebilmesine katkı sağlar.

İşte bu iki temel kutup çocuklukta yeteri kadar beslenmediğinde, bireyin benliğinde kırılmalar meydana gelebilir ve yetişkinlik hayatı tamamen bu eksik benliği telafi etme mücadelesine dönüşebilir. Çocukken yeterince aynalanmayan ve görülmeyen çocuk; içindeki bu takdir edilme ihtiyacını karşılamak için yetişkinliğinde sürekli hayranlık ve ilgi bekleyen büyüklenmeci bir yapı geliştirebilir. Benzer şekilde, sırtını yaslayabileceği güçlü bir figür bulamadığı için idealleştirme ihtiyacı yarım kalan çocuk ise kendi içsel boşluğunu dış dünyaya karşı güçlü, kusursuz görünerek telafi etmeye çalışabilir. Bu nedenle dışarıdan bakıldığında kibir, aşırı özgüven ya da kendini beğenmişlik olarak görülebilen bazı narsistik savunmaların altında, karşılanmamış kendilik nesnesi ihtiyaçları ve kırılgan bir kendilik bulunabilir. Elbette her kendini öven ya da empati kurmakta zorlanan kişiyi geçmişindeki yaralanmalar üzerinden açıklamak mümkün değildir. Ancak narsistik özelliklere yalnızca kibir ve bencillik üzerinden bakmak, davranışın altında yer alan kırılganlığı görmemize engel olabilir.

Kaynakça

• Ceylan, D., & Özbek, V. (2024). H. Kohut’un Kendilik Psikolojisi Yaklaşımı Çerçevesinde Narsistik Kendilik Bozukluğu Belirtileri Gösteren T. Bey’in Psikoterapi Sürecine Bakış. Türkiye Bütüncül Psikoterapi Dergisi, 7(13), 77–83. https://doi.org/10.56955/bpd.1388060
• Kohut, H. (2020). Kendiliğin yeniden yapılanması (O. Cebeci, Çev.). Metis Yayınları.
• Psikologca. (t.y.). Kohut ve Kernberg ekseninde narsisistik kişilik örgütlenmesi: Büyüklenmeci kendilik ve parçalanma kaygısı. https://psikologca.com/blog/kohut-ve-kernberg-ekseninde-narsisistik-kisilik-orgutlenmesi-buyuklenmeci-kendilik-ve-parcalanma-kaygisi

Psikolog Sude Akkaya