Travma Sonrası Stres Bozukluğunun Tedavi Yöntemleri 

Travma Sonrası Stres Bozukluğunun Tanımı

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) veya Post Travmatik Stres Bozukluğu (PTSD), travma yaratan bir olay veya durumla karşılaştıktan sonra, o olayın günlük hayatın içerisinde veya rüya görülme anında tekrar tekrar yaşanması, o olayı hatırlatan durumlardan kaçınmaya veya kurtulmaya neden olan bir aşırı uyarılmışlık durumu, kaygı ve kolayca irkilmeyi içeren bir bozukluktur. Bu tanımlamadan anlayacağımız gibi, olayların sadece geçmiş zamanda yaşanmadığını ve olayın etkilerinin şimdiki zamanda da hâlâ yaşanmaya devam ettiğini anlıyoruz.

Savaş, kaza, doğal afet, hırsızlık, tecavüz, katliam, cinsel veya sözel istismar gibi şiddet içeren olayları birebir yaşayan, gözlemleyen veya bunlara bir şekilde tanıklık etmiş olan kişilerde, olayın üstünden çok uzun zaman geçmiş olsa bile etkilerinin ilk günkü gibi olmasa da bir şekilde devam ettiğini ve dolayısıyla kalıcı bir travmanın varlığından bahsedebiliriz.

 Travma Sonrası Stres Bozukluğunun Kısa Tarihi

Travma Sonrası Stres Bozukluğu veya Post Travmatik Stres Bozukluğunun bir psikolojik bozukluk veya rahatsızlık olarak tanınmasının kökeninde, ABD’de 1970’li yıllarda gerçekleşen Vietnam Savaşı dönemi yer aldığını söyleyebiliriz.

Savaştan dönen askerlerde, savaş esnasında yaşamış oldukları olay ve durumların tekrar tekrar yaşandığı, olayları uzaktan veya yakından hatırlamalarını sağlayan durumlardan şiddetle kaçındıkları ve uzak durmaya çalıştıkları, uyku problemleri yaşadıkları, eş, dost, akraba ve aile içi ilişkilerinde zorluklarla karşılaştıkları, bazı iletişimsel problemler yaşadıkları, dikkat dağınıklığı problemi yaşadıkları, kolay bir şekilde irkilme ve öfkelenme durumuna eğilim gösterdikleri gözlenmiştir.

Travma Sonrası Stres Bozukluğunun Belirtileri

Travma sonrasında yaşanan stresin bireyde gözlemlenebilen en yaygın birkaç belirtisi:

• Uykusuzluk ve uyku problemleri
• Kabuslar
• Rahatsız edici anıların sık sık akla gelmesi
• Olayın tekrarlanması kaygısı (flashback)
• Kolayca irkilme ve yerinden sıçrama durumu
• Çabuk sinirlenme ve öfkelenme

Ayrıca, hastaların uyarıcılara karşı gösterdikleri tepkilerin de değişiklik gösterdiğini söyleyebiliriz. Travma Sonrası Stres Bozukluğu veya Post Travmatik Stres Bozukluğu yaşayan bireylerin zaman içinde sosyal çevrelerinden uzaklaştıkları sıkça karşılaşılan durumlardan biridir. Böylece birey, kendi sosyal izolasyon ortamını oluşturmuş olur.

Travma Sonrası Stres Bozukluğunun Tedavi Yöntemleri

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) tedavisinde en önemli adım, uzman bir sağlık profesyoneli ile iş birliği içinde olmaktır. Bu sağlık profesyonelleri arasında psikiyatristler ve psikologlar yer alır. Uzmanlar, hastanın durumunu değerlendirir ve tedavi süreci için bir plan oluştururlar.

TSSB’nin bazı tedavi yöntemleri şunlardır:

• İlaç Tedavisi: Travma sonrası etkileri şiddetli bir şekilde yaşayan danışanlarda uygun bir antidepresan ile tedavi süreci başlatılabilir. Tedavi sürecinde kullanılan ilaçlar, bireyin duygu durumlarını düzenleme, aşırı uyarılma durumunu azaltma, öfke duygusunu kontrol altına alma, düşüncelerin yapısını ve içeriğini düzenleme gibi birçok belirti üzerinde olumlu etkiler sağlayabilir. Tedavi süresi ve kontrolü hekim tarafından belirlenir.

• Derin TMS: Bu tedavi yönteminde hiçbir şekilde ilaç veya cerrahi bir müdahale uygulanmaz, bu nedenle anesteziye gerek yoktur. Uygulama esnasında hasta uyanık ve bilinçli bir durumdadır. Kafatasına yerleştirilen mekanizma ile beyindeki hedef bölgeye manyetik atışlar gönderilerek fiziksel bir uyarı sağlanır. Böylece elektriksel aktivite ile çalışan nöronlar, manyetik atışlar sayesinde aktifleşir. Nöronların aktifleşmesi, travmatik anıların anımsanmasını sağlar ve bir profesyonel eşliğinde bu anılar üzerinde çalışılması, travmanın yükünü önemli ölçüde azaltabilir. Araştırmalar ve deneyler bu yöntemin etkili olduğunu göstermektedir.

• EMDR Terapisi: Çeşitli travma tedavi yöntemleri bulunmaktadır. Bunlar arasında en etkili yöntemlerden biri EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme) tedavisidir. Bu yöntemin amacı, travmatik olayın olumsuz etkilerinin duyarsızlaştırılması ve olayın olumlu bir şekilde yeniden inşa edilmesini sağlamaktır. EMDR, danışanın olay anında işleyemediği duygusal, görsel ve bedensel hatıraların işlenmesini hedef alır. Bu tedavi yöntemi kısa sürelidir.

• BDT (Bilişsel Davranışçı Terapi): Bilişsel Davranışçı Terapiler arasında travma tedavisinde özellikle Alıştırma (Exposure) Terapisi ve Sistematik Duyarsızlaştırma (Desensitization) teknikleri başarılı sonuçlar vermektedir. Her iki teknik de bireyin travma ile ilgili anılar ve durumlarla sistematik ve kontrollü bir şekilde yüzleşmesini sağlar. Bu sayede kişinin travmatik etkiler karşısında duyarsızlaştırılması ve aşamalı olarak bu etkilerin azaltılması amaçlanır.

Kaynakça:

• Uzm. Psk. Ayşe Tepeltepe İltar, Post Travmatik Stres Bozukluğu (http://www.aktuelpsikoloji.com/artikel.php?artikel_id=912)

• Prof. Dr. Tamer Şuer, Post Travmatik Stres Bozukluğu.

• Türkiye Psikiyatri Derneği, Travma Sonrası Stres Bozukluğu.( https://psikiyatri.org.tr/halka-yonelik/28/travma-sonrasi-stres-bozuklugu)

• Anadolu Sağlık Merkezi, Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) Nedir, Tedavisi (https://www.anadolusaglik.org/saglik-rehberi/travma-sonrasi-stres-bozuklugu-tssb-nedir-tedavisi)
• Prof. Dr. Kemal Arıkan, Travma Sonrası Stres Bozukluğu ve Tedavisi. (https://www.kemalarikan.com/travma-sonrasi-stres-bozuklugu-tssb-tedavisi.html) 

Öykü Aydoğan