Site Loader

Temizlik hastalığı diye bildiğimiz hastalık, Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı’nda (DSM-V) obsesif- kompulsif bozukluk (OKB) yani takıntı- zorlantı bozukluğu içerisinde yer almaktadır. Obsesif- kompulsif bozukluk (OKB), irrasyonel veya mantıksız bulunan, belirgin gerginliğe neden olan veya işlevselliği önemli ölçüde etkileyen; yineleyici, zorlayıcı düşünceler, imgeler ve/veya kompulsiyonların varlığı ile tanımlanmıştır (DSM-IV, 1994). Amerikan Psikiyatri Birliği’nin (APA) tanımına göre;obsesyon (takıntı); istenmeden olan, uygunsuz olarak yaşanan ve belirgin bunaltı ya da sıkıntıya neden olan, yineleyici düşünce ve dürtülerdir, kompulsiyon (zorlantı) ise kişinin obsesyonlara tepki olarak ortaya koyduğu ya da katı bir biçimde uygulanması gereken kurallara göre yapmaktan kendini alıkoyamadığı yineleyici davranışlardır (2013). 

 Günlük hayatta yaptığımız her takıntılı davranış ve düşüncelerimiz OKB sayılmamakla birlikte; DSM-5’e göre (2013), hastalık sayılabilmesi için kişinin zamanını alması, klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da önemli işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olması gerekir. Yapılan araştırmalarda, OKB’nin her 100 kişiden 2 kişide görüldüğü bulunmuştur ve yaşadığımız pandemi nedeniyle bu oranın giderek artacağı düşünülmektedir. OKB genel olarak 20-30 yaşlarda başlamasına karşın her yaş grubunda da görülmektedir. OKB’nin nedeni tam olarak bulunamamakla birlikte; genetik faktörler, beyin işlevlerinde bozulma, travmalar, kişilik özellikleri, çocukluk yaşantıları gibi birçok nedeni olabilmektedir. 

 Obsesif- Kompulsif bozukluğun (OKB); bulaşma obsesyonu ve temizlik kompulsiyonu, kuşku obsesyonu ve kontrol kompulsiyonu, cinsel içerikli obsesyonlar, dini içerikli obsesyonlar, simetri/düzen obsesyon ve kompusliyonları, dokunma kompulsiyonları, sayma kompulsiyonları, biriktirme ve saklama kompulsiyonları gibi birçok alt türü vardır. Bu alt türlerinin bazıları aşağıda açıklanmıştır.

 Kişinin bedeninin ve giysilerinin kir, mikrop, toz gibi etkenleraynı zamanda kimyasal maddeler, deterjanlar, zehirler ile idrar, gaita ve diğer beden salgıları ile bulaşacağına ilişkin takıntıları bulaşma obsesyonu ve bu takıntıların yarattığı sıkıntıyı gidermek için yaptığı davranışlar ise temizlik kompulsiyonu olarak adlandırılmaktadır. En sık görülen obsesyon ve kompulsi-yonlardan biri olan kuşku obsesyonu ve kontrol kompulsiyonu; gaz ocağı, kapı, kilit gibi nesnelerin açık kalmış olabileceğinden, ütü vs. elektrikli aletlerin fişlerinin prizde takılı kalmış olabileceğinden kuşku duyması kuşku obsesyonu ve emin olmak için tekrar tekrar kontrol etme gereksinimi duyması ise kontrol kompulsiyonudur. Özellikle dini inançları yoğun yaşayan toplum kesimlerinde sık görülen bir obsesyon türü olan dini içerikli obsesyonlar; kişinin kendini inanç ve görüşlerine tam karşıt bir biçimde ve çok yoğun sıkıntı yaratacak şekilde dini içerikli takıntılı düşünceleri düşünmekten alıkoyamaması olarak tanımlanmıştır. Hastaların bazı davranışları yapmadan önce kendilerince önemsedikleri bir eşyaya dokunma gereksinimi duymaları ise dokunma kompulsiyonudur. Sık görülen diğer bir OKB türü de, biriktirme ve saklama kompulsiyonlarıdır; hastalar ilerde gerekli olabilir düşüncesiyle gerekli olmayacak eşyaları bile saklamaktadırlar. Bu yazıda ise detaylı olarak OKB’nin bir alt türü olan temizlik hastalığı ele alınacaktır. 

  Temizlik hastalığının belirtileri ellerin temizliği, evin temizliği, bedenin temizliğine bağlı olarak kişinin sürekli temizlik ile ilgili kaygı duymasıdır. Her eve geldiğinde kapının önünde üstünü çıkartarak hemen banyoya girmek ve bu işlemi evdeki tüm bireylere yaptırmak, köşe bucak temizliği hemen hemen her gün yapmak, banyo saatlerinin çok uzun olması, ellerin yıkanmasının sıklığının ve yıkamasüresinin fazla olması, çamaşırları tekrar tekrar yıkamak, bulaşıkları çamaşır suyuyla yıkıyor olmak, dışarıdan alınan her paketli ürünün temizlenmesi, oyuncakların her gün yıkanması gibi başlıca belirtileri vardır. Takıntılı düşünce zaman zaman temiz olmadı ya da hala kirliyim düşüncesi gibi kendini gösterirken, zaman zaman da kendimizin ya da sevdiklerimizin başına kötü şeyler gelecek diye de görülebilir. Örneğin: ‘‘3 kere tabağı yıkamazsam, başıma kötü bir şey gelecek’’ düşüncesi ile kişinin 3 kere deterjan kullanaraktabağı yıkaması başına gelebilecek kötü şeyi engellemiş olduğunu düşünür. Temizlik hastalığına sahip olan kişi, yaşamını kısıtlayarak günün çoğunu temizlikle geçirmeye başlar ve sorumluluklarını, sosyal hayatını da aksatır. Temizlik hastalığının nedeni tam olarak bilinmemesine karşın; çevresel, biyolojik ve psikolojik olarak birçok faktörü vardır. 

Temizlik hastalığının tedavisi mümkündür ve tedavi edilmesi gereken bir hastalıktır. Obsesif Kompulsif Bozukluğun (OKB)bir çeşidi olan temizlik hastalığının tedavisinde psikoterapi özellikle de Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) hızlı sonuç alan ve yüksek başarı gösteren bir yöntemdir. Gerekli durumlarda ise, psikoterapiye ek olarak ilaç tedavisi uygulanabilir. İlaç tedavisinin etkili olup olmadığının anlaşılması için ilacın en az 10 hafta (2-3 ay), doktor gözetiminde kullanılması gerekir. 

Tuğba İNCE

Kaynakça:

American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic andstatistical manual of mental disorders (5th ed.). Washington, DC: Author.

Gökçakan, N. (2005). Bir obsessif- kompulsif bozukluk vakasında bilişsel- davranışçı terapi uygulaması. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(1), 81-90.

Topçuoğlu, V. (2003). Obsesif kompulsif bozuklukta psikanalitik görüşler. Klinik Psikiyatri, 6, 46-50.

Karslıoğlu, E.H., & Yüksel, N. (2007). Obsesif kompulsif bozukluğun nörobiyolojisi. Klinik Psikiyatri, 10(Ek 3), 3-13.

Karamustafalıoğlu, O. & Karamustafalıoğlu, N. (2000). Obsesif kompulsif bozukluk ve depresyon. Klinik Psikofarmakoloji Bülteni, 10(1), 26-31.

Irak, M., & Flament, M. F. (2007). Çocukluk dönemi başlangıçlı obsesif-kompulsif bozukluğun nöropsikolojik profili. Türk Psikiyatri Dergisi, 18(4), 293-301.

Aktaş, M.C. & Çuhadar, D. (2020). Obsesif kompulsif bozukluğu olan hastalarda sosyal uyum ve yaşam kalitesinin değerlendirilmesi. Medical Sciences (NWSAMS), 15(2), 55-70. DOI: 10.12739/NWSA.2020.15.2.1B0090.

Konkan, R., Şenormancı, Ö., Güçlü, O., Aydın, E., & Sungur, M. Z. (2012). Obsesif kompulsif bozukluk ve obsesif inançlar. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 13, 91-96.

Korkmaz, S., Baykara, S., Gürok, M., Kaya, Ş., Taşçı, G., & Atmaca, M. (2020). Obsesif kompulsif bozuklukta travmatik yaşantılar. Dicle Tıp Dergisi, 47 (4) , 903-910.

Sümer, N., Ünal, S., Selçuk, E., Kaya, B., Polat, R., & Çekem, B. (2009). Bağlanma ve psikopatoloji: Bağlanma boyutlarının depresyon, panik bozukluk ve obsesif- kompulsif bozuklukla ilişkisi. Türk Psikoloji Dergisi, 24 (63), 38-45. 

Post Author: gipder

Bir Cevap Yazın